Vè Ba Đình chống Pháp

Từ khó

Cơ trời đất

Cơ nghĩa là "máy." Người xưa quan niệm trời đất là một cỗ máy, vì vậy có từ "thiên cơ" nghĩa là máy trời.
Xem trong Từ điển · 2 bài

Tang bồng

Cung bằng gỗ dâu (tang) và tên bằng cỏ bồng. Theo Kinh Lễ, khi nhà vua sinh con trai, quan coi việc bắn sẽ lấy cung bằng gỗ dâu và tên bằng cỏ bồng, bắn bốn phát ra bốn hướng, một phát lên trời, một phát xuống đất, ngụ ý rằng người làm trai chí ở bốn phương, tung hoành trời đất, giúp nước giúp đời. Chí làm trai vì thế gọi là chí tang bồng.
Xem trong Từ điển · 1 bài

Thanh Hoa

Tên cũ của tỉnh Thanh Hóa, bao gồm toàn bộ tỉnh Thanh Hóa ngày nay và một phần của tỉnh Ninh Bình.
Xem trong Từ điển · 1 bài

Vàn

Vạn.
Xem trong Từ điển · 1 bài

Đinh Công Tráng

(1842 – 1887) Lãnh tụ của cuộc khởi nghĩa Ba Đình. Ông quê làng Tráng Xá, huyện Thanh Liêm, tỉnh Hà Nam. Khi Pháp đánh chiếm Bắc Kỳ, ông gia nhập đội quân của Hoàng Kế Viêm, rồi tham gia trận Cầu Giấy ngày 19/5/1883. Sau khi cuộc khởi nghĩa Ba Đình thất bại, ông rút về về Nghệ An, định gây dựng lại phong trào, nhưng không may hi sinh trong một trận đánh vào ngày 5/10/1887. Tướng Pháp Mason nhận định: "[Ông là] Người có trật tự, trọng kỉ luật, cương trực, hay nghiêm trị những thủ hạ quấy nhiễu dân; có chí nhẫn nại, biết mình biết người, không bao giờ hành binh cẩu thả, giỏi lập trận thế."
Xem trong Từ điển · 1 bài

Đọc thêm trên Wikipedia ↗

Chú thích chung

Ý nhắc đến trận đánh năm Nhâm Ngọ (1882) của nghĩa quân của Đinh Công Tráng, trong đó nghĩa quân cướp được tới 50 khẩu súng.

Nga Sơn

Tên một huyện ở phía đông bắc tỉnh Thanh Hóa, nổi tiếng với cuộc khởi nghĩa Ba Đình và chiếu cói Nga Sơn.
Xem trong Từ điển · 1 bài

Thần công

Vũ khí hạng nặng, sử dụng thuốc súng hoặc các nhiên liệu cháy nổ khác để đẩy một viên đạn đi xa. Có sức sát thương lớn, súng thần công thường dùng để chống bộ binh và phá thành.
Xem trong Từ điển · 1 bài

Sọt

Đồ đựng đan bằng tre hoặc nứa, có mắt thưa.
Xem trong Từ điển · 1 bài

Ba Đình

Vùng đất gồm ba làng Mậu Thịnh, Mỹ Khê và Thượng Thọ thuộc huyện Nga Sơn, tỉnh Thanh Hóa. Có tên gọi như thế vì ở mỗi làng có một cái đình, ở làng này có thể trông thấy mái đình của hai làng kia. Nơi đây từng là căn cứ của cuộc khởi nghĩa do Đinh Công Tráng làm thủ lĩnh vào cuối thế kỉ 19. Ba Đình có địa thế phòng thủ rất tốt, chung quanh có lũy tre dày phủ kín, nằm giữa một cánh đồng bao la trũng nước, từ đây có thể khống chế được quốc lộ 1, nơi yết hầu của giặc Pháp từ Bắc vào Trung.
Xem trong Từ điển · 1 bài

Mở bản đồ lớn ↗

Đọc thêm trên Wikipedia ↗

Can thành

Giữ thành.
Xem trong Từ điển · 1 bài

Tứ vi

Bốn mặt vây quanh (từ Hán Việt).
Xem trong Từ điển · 1 bài

Tán Hoàng

Tán tương Hoàng Bật Đạt (? – 1887), người làng Bộ Đầu, huyện Hậu Lộc, tỉnh Thanh Hóa, đóng tiền đồn ở làng Mỹ Khê.
Xem trong Từ điển · 1 bài

Phạm Bành

(1825 – 1887) Một vị quan nhà Nguyễn, tham gia phong trào Cần Vương vào thế kỉ 19. Ông người làng Trương Xá, huyện Hậu Lộ, tỉnh Thanh Hóa, đậu cử nhân khoa Giáp Tý (1864), làm quan đến chức Án sát tỉnh Nghệ An, là người nổi tiếng thanh liêm và thương dân. Giữa năm 1886 ông cùng với Hoàng Bật Đạt, Đinh Công Tráng và một số tướng lĩnh khác xây dựng căn cứ Ba Đình nhằm bảo vệ cửa ngõ miền Trung và làm bàn đạp đánh Pháp ở đồng bằng. Sau khi Ba Đình thất thủ, ông đưa nghĩa quân rút về căn cứ dự phòng ở Mã Cao (huyện Yên Định) ngay đêm 20/2/1887, rồi lánh về quê. Nhưng sau để cứu mẹ già và con là Phạm Tiêu bị quân Pháp bắt làm con tin, ông đã ra đầu thú và uống thuốc độc tự tử ngay sau khi mẹ và con được thả ngày 18 tháng Ba năm Đinh Hợi (tức ngày 11/4/1887) để tỏ rõ khí tiết của mình.
Xem trong Từ điển · 1 bài

Đọc thêm trên Wikipedia ↗

Lãnh Toại

Lãnh binh Lê Toại, đóng chốt ở làng Thượng Thọ.
Xem trong Từ điển · 1 bài

Giao công

Tấn công từ nhiều mặt.
Xem trong Từ điển · 1 bài

Núi Sa Liễn

Tục gọi là núi Sến, một ngọn núi cách Ba Đình (huyện Nga Sơn, Thanh Hóa) khoảng ba cây số về phía Đông Nam.
Xem trong Từ điển · 1 bài

Chiêm Ba

Tên một ngọn núi nằm ở phía Đông Nam của Ba Đình, xa hơn núi Sến.
Xem trong Từ điển · 1 bài

Tả dực, hữu dực

Phép quân ngày xưa chia làm ba cánh, hai cánh bên trái và bên phải lần lượt gọi là tả dực và hữu dực.
Xem trong Từ điển · 1 bài

Mậu Yên

Tên một ngôi làng nay thuộc xã Hà Lai, huyện Hà Trung, tỉnh Thanh Hóa. Trước đây làng Mậu Yên là do ba làng Yên Minh, Yên Phú, Yên Hoàng gộp lại.
Xem trong Từ điển · 1 bài

Tiến thoái lưỡng nan

Tới lùi đều gặp khó khăn (thành ngữ Hán Việt). Ở Nam Bộ, thành ngữ này cũng được phát âm thành Tấn thối lưỡng nan.
Xem trong Từ điển · 1 bài

Khởi nghĩa Ba Đình

Một trong những cuộc khởi nghĩa theo phong trào Cần Vương chống lại ách đô hộ của thực dân Pháp vào cuối thế kỷ 19. Khởi nghĩa Ba Đình diễn ra vào năm 1886-1887 tại căn cứ Ba Đình, huyện Nga Sơn, tỉnh Thanh Hóa. Xem thêm.
Xem trong Từ điển · 1 bài

Đọc thêm trên Wikipedia ↗