Vè giết đốc phủ Ca

Từ khó

Mãn

Trọn, đầy đủ, hết (từ Hán Việt).
Xem trong Từ điển · 1 bài

Tấn lai

Bước đến.
Xem trong Từ điển · 1 bài

Chánh ngoạt

Cách đọc trại của chính nguyệt (tháng đầu năm âm lịch, tháng Giêng).
Xem trong Từ điển · 1 bài

Nhật nguyệt

Mặt trời (nhật) và mặt trăng (nguyệt), ở miền Nam cũng được phát âm thành nhựt nguyệt. Cùng là biểu tượng của sự trường tồn vĩnh cửu, hình ảnh nhật nguyệt thường được đem ra để thề thốt. Mai sau dầu đến thế nào, Kìa gương nhật nguyệt nọ dao quỷ thần (Truyện Kiều)
Xem trong Từ điển · 1 bài

Nam chiếu phúc bồn

Chậu úp khó mà soi thấu.
Xem trong Từ điển · 1 bài

Hóc Môn

Một địa danh nay là huyện ngoại thành của thành phố Hồ Chí Minh. Từ năm 1698 đến năm 1731, một số lưu dân từ miền Bắc, miền Trung do không cam chịu sự thống trị hà khắc của triều Trịnh-Nguyễn nên đã đến vùng đất này để sinh cơ, lập nghiệp. Họ lập ra những thôn ấp và nông trại, lúc đầu có sáu thôn, dần dần phát triển thành mười tám thôn, nổi tiếng với nghề trồng trầu. Đến đầu thế kỷ 19, một số thôn của Hóc Môn vẫn còn những nét hoang dã, có cọp dữ nổi tiếng như “cọp vườn trầu” và có nhiều đầm môn nước mọc um tùm, nên thành địa danh Hóc Môn.
Xem trong Từ điển · 1 bài

Mở bản đồ lớn ↗

Đọc thêm trên Wikipedia ↗

Bình Long

Tên của huyện Hóc Môn dưới thời nhà Nguyễn.
Xem trong Từ điển · 1 bài

Mở bản đồ lớn ↗

Đọc thêm trên Wikipedia ↗

Hà do

Tại sao.
Xem trong Từ điển · 1 bài

Hàm mai

Cái thẻ khớp miệng ngựa cho nó không hí lên được. Ý nói sự chèn ép, bụm miệng dân chúng của thực dân.
Xem trong Từ điển · 1 bài

Bá tánh

Các phát âm Nam Bộ của bách tính, nghĩa là "trăm họ" (từ Hán Việt), nghĩa bóng là toàn bộ dân chúng.
Xem trong Từ điển · 1 bài

Đọc thêm trên Wikipedia ↗

Thọ ương

Gặp phải tai họa.
Xem trong Từ điển · 1 bài

Bất cảm hủy thương

Không thể làm tổn hại. Cụm từ này trích từ câu nói của Khổng Tử: "Thân thể phát phu, thụ chi phụ mẫu, bất cảm huỷ thương, hiếu chi thuỷ dã" nghĩa là "Thân thể tóc da là thứ nhận của cha mẹ, không dám làm tổn thương, đó là bắt đầu lòng hiếu thảo vậy."
Xem trong Từ điển · 1 bài

Thời thìn vị đáo

Có lẽ là đọc trại từ "thời thần vị đáo." Trích Minh Tâm Bửu Giám: Tích thiện phùng thiện, tích ác phùng ác, Tử tế tư lường thiên địa bất thác. Thiện hữu thiện báo, ác hữu ác báo, Nhược hoàn bất báo, thời thần vị đáo. Nghĩa là: Chứa lành gặp lành, chứa ác gặp ác, Kỹ càng nghĩ lường, Trời Đất chẳng lầm. Lành có lành trả, dữ có dữ trả, Nếu về chẳng trả, ngày giờ chưa đến.
Xem trong Từ điển · 1 bài

Tha nha thiết xỉ

Mài răng nghiến lợi (chữ Hán).
Xem trong Từ điển · 1 bài

Tân trào

Nghĩa đen là "triều đại mới", còn gọi là đàng mới, phương ngữ Nam Bộ chỉ chính phủ người Pháp lập ra để cai trị nước ta và thời kì (triều / trào) dân ta sống dưới sự cai trị này. Đối lập với tân trào là đàng cựu hay cựu trào chỉ chính quyền triều Nguyễn trước khi người Pháp tới.
Xem trong Từ điển · 1 bài

Đốc phủ

Tên chức quan đứng đầu một phủ dưới thời phong kiến. Phủ tương đương với huyện, nhưng có vị trí quan trọng hơn.
Xem trong Từ điển · 1 bài

Chánh tổng

Gọi tắt là chánh, chức quan đứng đầu tổng. Cũng gọi là cai tổng.
Xem trong Từ điển · 1 bài

Lộng

Lộng hành, dựa vào uy quyền của mình để làm những việc sai trái.
Xem trong Từ điển · 1 bài

Từng

Tầng (phương ngữ Trung và Nam Bộ).
Xem trong Từ điển · 2 bài

Vọng cung

Đài xây cao để ngắm cảnh (từ Hán Việt).
Xem trong Từ điển · 1 bài

Nhựt nhựt

Ngày ngày.
Xem trong Từ điển · 1 bài

Xe song mã

Cỗ xe có hai ngựa kéo. Dưới thời phong kiến, đây là loại xe chỉ có quan lại hoặc nhà quyền quý mới được đi.
Xem trong Từ điển · 1 bài

Nạp thiểu thâu đa

Nộp thì ít mà thu thì nhiều (từ Hán Việt). Từ này thường dùng để chỉ quan lại tham lam vơ vét.
Xem trong Từ điển · 1 bài

Chú thích chung

Theo lệnh Pháp hồi đó, dân chúng đóng thuế dầu phộng để đốt đèn. Dân nạp đậu phộng nhiều, Ca cho lính ép lấy dầu, giữ lại một phần lớn, còn ít thì nạp vào kho.

Trần Tử Ca

Cũng gọi là đốc phủ Ca, quan tri huyện Bình Long (Hóc Môn) vào khoảng nửa cuối thế kỉ 19. Y người thôn Hạnh Thông Tây, phủ Tân Bình. Nguyên xưa, Tử Ca làm phó tổng Bình Dương, sau khi đại đồn Chí Hòa thất thủ (tháng 2 năm 1861), được Quản Sĩ thân Pháp tiến cử làm tri huyện Bình Long. Trần Tử Ca là một cộng sự đắc lực của thực dân Pháp. Vào 25 tháng chạp năm Giáp Thân (ngày 8 rạng ngày 9 tháng 2 năm 1885) Phan Văn Hớn và Nguyễn Văn Quá (người Đức Hòa, Long An) cùng hơn ngàn nghĩa quân chia làm ba mũi, tấn công vào dinh huyện Bình Long. Đốc phủ Ca rút lên lầu chống cự; nghĩa quân dùng rơm và dây đậu phộng khô có sẵn trong dinh, đem chất xung quanh nơi Ca ẩn náu rồi châm lửa đốt. Vợ Ca chết cháy. Ca chạy thoát ra ngoài thì bị một nông dân bắt được giao cho quân khởi nghĩa xử chém, đầu bêu lên cột đèn trước chợ Hóc Môn.
Xem trong Từ điển · 1 bài

Chú thích chung

Phủ Luông là tên một trong hai người con trai của đốc phủ Ca. Y là một người vừa gian ác vừa hiếu sắc.

Phi ân

Không kể gì đến chuyện ơn nghĩa (chữ Hán).
Xem trong Từ điển · 1 bài

Chú thích chung

Vật phi nghĩa thì người ngay thẳng không dùng. Kẻ vong ơn thì người chính trực không giao tiếp.

Di Du

Chú Giê-xu.
Xem trong Từ điển · 1 bài

Nhật trình

Tờ báo đọc hằng ngày. Ở Trung và Nam Bộ, từ này cũng được phát âm thành nhựt trình.
Xem trong Từ điển · 1 bài

Hãn

Rõ ràng, chắc chắn (cổ ngữ, phương ngữ Nam Bộ). Trước sau chưa hãn dạ này Hai nàng ai tớ, ai thầy nói ra? (Lục Vân Tiên – Nguyễn Đình Chiểu)
Xem trong Từ điển · 2 bài

Bất khả lậu ngôn

Không thể tiết lộ (chữ Hán).
Xem trong Từ điển · 1 bài

Di thần

Bầy tôi của triều vua trước (đã bị lật đổ) trong triều vua mới.
Xem trong Từ điển · 1 bài

Tham biện

Cũng gọi là tham tá, một chức quan cao cấp dưới thời Pháp thuộc, chuyên về công việc hành chính.
Xem trong Từ điển · 1 bài

Trát

Giấy truyền lệnh của quan lại ngày xưa. Từ chữ Hán 札 nghĩa là cái thẻ, vì ngày xưa không có giấy nên mọi mệnh lệnh muốn truyền đạt phải viết vào miếng gỗ nhỏ.
Xem trong Từ điển · 1 bài

Đọc thêm trên Wikipedia ↗

Tầm vông

Một loài cây thuộc họ tre, có khả năng chịu khô hạn khá tốt, ưa ánh sáng dồi dào. Thân cây gần như đặc ruột và rất cứng, không gai, thường dùng trong xây dựng, sản xuất chiếu và làm hàng thủ công mỹ nghệ. Ngoài việc sử dụng làm vật liệu xây dựng như những loài tre khác, do độ bền cao, đặc biệt là khả năng dễ uốn cong nên tầm vông còn được sử dụng trong nhiều lĩnh vực khác.
Xem trong Từ điển · 3 bài

Mõ

Một loại nhạc khí thường làm bằng gỗ, khi gõ có tiếng vang. Trong đạo Phật, Phật tử gõ mõ khi tụng kinh. Ở làng quê Việt Nam xưa, khi muốn thông báo gì thì người ta gõ mõ. Người chuyên làm công việc đánh mõ rao việc làng cũng gọi là mõ.
Xem trong Từ điển · 2 bài

Đọc thêm trên Wikipedia ↗

Canh

Đơn vị tính thời gian ban đêm ngày xưa. Người xưa chia một đêm ra thành năm canh (đêm năm canh, ngày sáu khắc). Theo đó, canh một là giờ Tuất (19-21h), canh hai là giờ Hợi (21-23h), canh ba là giờ Tí (23h-1h sáng), canh tư là giờ Sửu (1h-3h), canh năm là giờ Dần (3h-5h). Mỗi lúc sang canh thường có trống điểm, gọi là trống canh.
Xem trong Từ điển · 5 bài

Tự nơi yếu lộ

Từ đường hiểm yếu.
Xem trong Từ điển · 1 bài

Chú thích chung

Có bản chép: Khổ người dân.

Chú thích chung

Người tham của, chim tham mồi, chẳng mấy chốc mà chết.

Phu cừu

Thù chồng (từ Hán Việt).
Xem trong Từ điển · 1 bài

Quờn

Quyền (cách phát âm Nam Bộ).
Xem trong Từ điển · 1 bài

Đồ thán

Nghĩa đen là bùn than (từ Hán Việt), nghĩa bóng chỉ sự khốn khổ của dân chúng.
Xem trong Từ điển · 1 bài

Bát nạn

Tám nạn có thể xảy ra khi trên con đường tu hành giác ngộ theo giáo lí nhà Phật. Tám nạn gồm có: Địa ngục, súc sinh, ngạ quỷ, trường thọ thiên (sống thọ, làm người tu hành quên đi nổi khổ sinh lão bệnh tử mà không thức ngộ), biên địa (những nơi xa xôi không tiện cho việc tu học chính pháp), căn khuyết (bị tật nguyền), tà kiến biện thông (những kiến giải sai lệch nhưng lại trôi chảy), Như Lai bất xuất sinh (sinh sống trong thời đại không có Phật hiển hiện).
Xem trong Từ điển · 1 bài

Đọc thêm trên Wikipedia ↗

Tam tai

Ba tai nạn có thể xảy ra trong cuộc đời con người. Có hai loại tam tai là đại tam tai: Hỏa (lửa), thủy (nước), phong (gió), và tiểu tam tai: cơ cẩn (đói khát), tật dịch (bệnh dịch) và đao binh (chiến tranh).
Xem trong Từ điển · 1 bài

Tòa bố

Cơ quan cai trị của viên chức Pháp đứng đầu một tỉnh Nam bộ dưới thời Pháp thuộc.
Xem trong Từ điển · 1 bài

Tích thiện phùng thiện, tích ác phùng ác

Theo Minh Tâm Bửu Giám: Tích thiện phùng thiện, tích ác phùng ác, tử tế tư lường, thiên địa bất thác. Thiện hữu thiện báo, ác hữu ác báo, nhược hoàn bất báo, thời thần vị đáo. (Tích chứa điều thiện thì gặp thiện, tích chứa điều ác thì gặp ác, phải suy nghĩ cho kĩ, trời đất không khi nào sai lầm cả. Người làm điều thiện thì có điều thiện trả lại, người điều ác thì có điều ác trả lại, nếu chưa thấy trả lại thì là chưa đến ngày giờ).
Xem trong Từ điển · 1 bài

Cư vương thổ, tá vương thần

Sống trên đất của vua, ở là tôi tớ của vua. Kinh Thi: Phổ thiên chi hạ, mạc phi vương thổ, xuất thổ chi tán, mạc phi vương thần (khắp nơi dưới trời đâu cũng là đất nhà vua, khắp trên mặt đất, ai cũng là tôi tớ nhà vua). Đây là một quan niệm dưới thời phong kiến.
Xem trong Từ điển · 1 bài

Suy kim nghiệm cổ

Ngẫm chuyện xưa mà suy chuyện nay (chữ Hán).
Xem trong Từ điển · 1 bài