Vè bần phú

Từ khó

Thảo

Viết ra.

Nghĩa nhân

Cũng viết nhân nghĩa, nghĩa là "lòng yêu thương người (nhân) và biết làm điều phải (nghĩa)." Hiểu rộng là đạo nghĩa sống ở đời.

Đắc thời đắc lễ đắc nghi

Được thời thì được lễ nghi (chữ Hán).

Thất thế

Mất thế lực, mất chỗ tựa. Từ chữ Hán thất 失 (mất) và thế 勢 (thế lực).

Thất nghiệp

Không có nghề nghiệp, việc làm.

Mãn kiếp

Suốt đời, cho đến tận lúc chết (thường nói về việc không hay).

Phong lưu

Ngọn gió bay (phong), dòng nước chảy (lưu). Từ này vốn nghĩa là phẩm cách, tinh thần riêng của mỗi người, hiểu rộng ra là sung sướng, vui với cảnh, không phải chịu buồn khổ. Cõi trần thế nhân sinh là khách cả Nợ phong lưu kẻ giả có người vay (Nợ phong lưu – Nguyễn Công Trứ)

Chí

Đến, kéo dài cho đến (từ Hán Việt).

Căn

Gốc rễ (chữ Hán). Khái niệm căn thường được gặp trong lí thuyết Phật giáo, chỉ những điều căn bản, gốc rễ của nhận thức, sự việc. Thiện căn ở tại lòng ta Chữ tâm kia mới bằng ba chữ tài (Truyện Kiều)

Số kiếp

Vận mệnh của một đời người.

Lâm bô

Có nguồn gốc từ danh từ limbo trong tiếng Bồ Đào Nha, có nghĩa là một nơi giam cầm các linh hồn hay đang ở vào một tình trạng nào đó dang dở.

Cửu

Số chín, thứ chín (từ Hán Việt)

Lợn lạo

Có thể là cách đọc trại đi của từ lộn lạo.

Bần

Nghèo (từ Hán Việt).

Luân lý

Hệ thống đạo đức của xã hội loài người, bao gồm hững qui tắc ứng xử, những tập tục, những giá trị phổ quát được công nhận ở trong một xã hội hay một nền văn hóa nào đó để giúp cho người ta biết phân biệt đúng sai.

Túc thực túc y

Đủ ăn đủ mặc (chữ Hán).

Bần hàn cơ cẩn

Nghèo khó, đói rét (bần: nghèo, hàn: lạnh, cơ: đói, cẩn: mất mùa).

Thê tử

Vợ con (từ Hán-Việt).

Mảng

Mải, mê mải (từ cũ).

Nhàn

Có ít hoặc không có việc gì phải làm, phải lo nghĩ

Sơn lâm

Núi rừng (từ Hán Việt). Cũng nói san lâm hoặc lâm san.

Vương Khải

Quan Hậu tướng quân nhà Tây Tấn trong lịch sử Trung Quốc, em của Văn Minh hoàng hậu, nhà rất giàu có, ăn chơi xa xỉ. Ông và Thạch Sùng từng có cuộc thi xem nhà ai có nhiều của báu hơn. Ở Nam Bộ, tên ông này cũng được phát âm thành Dương Khởi.

Thạch Sùng

Tên một vị quan nhà Tây Tấn trong lịch sử Trung Quốc, nổi tiếng là nhân vật xa hoa giàu có đương thời. Giữa ông và Vương Khải từng có cuộc thi xem nhà ai giàu có hơn. Cũng vì gia sản này mà Thạch Sùng gặp tai họa, bị triều thần chém chết năm 52 tuổi. Trong kho tàng cổ tích Việt Nam có truyện Thạch Sùng còn thiếu mẻ kho, theo đó Thạch Sùng là một phú hộ giàu có, tự đắc rằng nhà không thiếu thứ gì. Vương Khải cược với Thạch Sùng toàn bộ gia sản, cuối cùng khi đòi đến mẻ kho thì Thạch Sùng không có, đành chịu mất hết cơ nghiệp. Ông chết hoá thành con thạch sùng, suốt ngày chắc lưỡi tiếc của.

Thị phi

Phải và không phải. Chỉ sự đồn đại, chê bai. Kẻ yêu nên ít lời cao hạ, Người ghét càng nhiều tiếng thị phi. (Than thân – Nguyễn Hữu Chỉnh)

Tăng Tử

Tên thật là Tăng Sâm (曾参), tự Tử Dư, một trong những học trò xuất sắc nhất của Khổng Tử. Ông làm ra sách Đại học gồm 10 thiên và là một trong Tứ thư của Nho gia (cùng với Trung dung, Luận ngữ và Mạnh Tử). Tăng Sâm cũng nổi tiếng là người con có hiếu, tương truyền khi mẹ ông cắn ngón tay thì ông cảm thấy đau quặn trong lòng.

Tam thập dư niên

Hơn ba mươi năm.

Thác

Chết, mất, qua đời (từ Hán Việt).

Ngỡi

Tiếng địa phương Nam Bộ của "ngãi" (nghĩa, tình nghĩa).

Thiên hạ

Toàn bộ mọi vật, mọi người. Đây là một khái niệm có gốc từ Trung Quốc (thiên 天 (trời) hạ 下 (ở dưới), nghĩa đen là "dưới gầm trời"). "Nào ta biết đâu một người như thầy quản đây mà lại có những sở thích cao quý như vậy. Thiếu chút nữa, ta phụ mất một tấm lòng trong thiên hạ." (Chữ người tử tù – Nguyễn Tuân)

Đà

Đã (từ cổ, phương ngữ).

Quẻ

Dấu hiệu trong bói toán, cầu khấn, từ đó có thể đoán ra điều lành dữ, may rủi, theo thuật bói toán.

Phú quý

Giàu có và sang trọng (từ Hán Việt).

Phú

Giàu (từ Hán Việt).

Nhơn

Nhân (phương ngữ Trung và Nam Bộ).

Thì

Thời, lúc.

Tự

Tại, bởi vì (từ cổ).

Ỷ

Dựa dẫm, cậy thế.

Đặng

Được, để, nhằm (từ cũ, phương ngữ).

Vô

Không có (từ Hán Việt)