Vè đi phu Cửa Rào

Từ khó

Dân phu

Người dân lao động phải làm những công việc nặng nhọc trong chế độ cũ (phu xe, phu mỏ, phu đồn điền).

Tạp dịch

Những việc lặt vặt (từ Hán Việt).

Trửa

Giữa (phương ngữ Bắc Trung Bộ).

Mần

Làm (phương ngữ Trung và Nam Bộ). Như mần ăn, mần việc, đi mần…

Nghiệt

Ác nghiệt, nghiệt ngã.

Kíp

Gấp, vội. Từ này có nguồn gốc từ chữ Hán Việt cấp.

Chợ Lường

Tên dân gian của chợ Đô Lương, một ngôi chợ nay thuộc địa phận huyện Đô Lương, tỉnh Nghệ An. Thời Pháp thuộc, chợ là địa điểm tập trung dân phu để đi làm đường. Đến bây giờ, chợ Lường vẫn được coi như là biểu tượng của cảnh bán buôn sầm uất, tấp nập trong vùng.

Cái bù

Cái bầu (phương ngữ Nghệ An).

Chim ri

Một loài chim như chim sẻ, ăn thóc gạo và các loại hạt. Văn học thường dùng các thành ngữ "khóc như ri," "nổi như ri…"

Ni

Này, nay (phương ngữ miền Trung).

Chân sim bóng đá

Cũng nói là chân sim bóng núi, gốc của cây sim và chỗ khuất nắng của vách đá (vách núi), những chỗ trú chân tạm thời của những người bươn chải nơi rừng núi.

Chộ

Thấy (phương ngữ Bắc Trung Bộ).

Săng lẻ

Còn có tên là bằng lăng, một loại cây cho gỗ dùng làm nhà, đóng thuyền.

Kiền kiền

Còn gọi là tử mộc, mộc vương, một loại cây có nhiều ở các vùng đồi núi Trung Bộ và Tây Nguyên, chất gỗ cứng bền, lâu hỏng, xưa được dùng làm áo quan chôn sâu dưới đất hàng trăm năm không hư. Kiền kiền có ba loại: cây thớ trắng gọi là tử, thớ đỏ gọi là thu, thớ vàng gọi là ỷ. Lá cây kiền kiền dùng làm thuốc trị các chứng bệnh lở loét.

Mang

Cũng gọi là con mễn hay con mển, một loại hươu nai gặp trong những cánh rừng nhiệt đới và cận nhiệt đới.

Tác

Tiếng kêu của giống nai, mang.

Khe Vẽ

Địa danh nay thuộc xã Yên Na, huyện Tương Dương, tỉnh Nghệ An.

Con Cuông

Huyện vùng cao ở phía tây tỉnh Nghệ An, có diện tích rừng bao phủ rộng với nhiều loài thực vật quý hiếm, được UNESCO đưa vào danh sách các địa danh thuộc Khu dự trữ sinh quyển miền tây Nghệ An. Nơi đây có vườn quốc gia Pù Mát, khu bảo tồn thiên nhiên Pù Huống.

Phụ lão

Người già (từ Hán Việt).

Nỏ

Không, chẳng (phương ngữ Trung Bộ).

Cửa Rào

Địa danh thuộc xã Xá Lượng, huyện Tương Dương, phía tây tỉnh Nghệ An, nơi khởi nguồn của sông Lam, hợp lưu của hai sông Nậm Nơn và Nậm Mộ bắt nguồn từ Lào. Cửa Rào là vùng lòng chảo nằm trong trung tâm của hướng gió phơn Tây Nam, nên có khí hậu được cho là nóng nhất nước ta. Nơi đây, vào những năm cuối thế kỉ 19, thực dân Pháp bắt dân đi phu làm con đường số 7, là con đường từ ngã ba Diễn Châu đến Đô Lương rồi dọc theo sông Cả đến tận biên giới Việt – Lào.