Thư gửi chồng

Từ khó

Jê-cờ-ri

Tôi viết (từ tiếng Pháp J'écris).

Ăng-voa

Gửi (từ tiếng Pháp envoie).

Di-đăng

Công sứ (từ tiếng Pháp résident).

Tú xon

Cô đơn, một mình (từ tiếng Pháp tout seul).

Cô soong

Con lợn (từ tiếng Pháp couchon), dùng làm tiếng chửi.

Đờ-puy

Từ khi (từ tiếng Pháp depuis).

Nô-xờ

Tiệc cưới (từ tiếng Pháp noce).

Ê-loa-nhê

Xa cách (từ tiếng Pháp éloigné).

Cu-tô

Con dao (từ tiếng Pháp couteau).

Nguyệt hoa

Cũng viết là hoa nguyệt (trăng hoa), chỉ chuyện trai gái yêu đương. Từ này có gốc từ nguyệt hạ hoa tiền (dưới trăng, trước hoa, những cảnh nên thơ mà trai gái hẹn hò để tình tự với nhau), nay thường dùng với nghĩa chê bai. Cởi tình ra đếm, ra đong Đâu lời chân thật, đâu vòng trăng hoa? (Tơ xuân – Huy Trụ)

La cua

Cái sân (từ tiếng Pháp la cour).

Mút

Rêu (từ tiếng Pháp mousse).

Luyn

Mặt trăng (từ tiếng Pháp lune).

La săm

Buồng (từ tiếng Pháp la chambre).

A-mi

Bạn thân, bạn gái (từ tiếng Pháp amie).

Sơ-mi

Nghĩa gốc là áo lót (từ tiếng Pháp chemise). Ngày nay, sơ mi có cổ áo, tay áo và hàng nút phía trước.

Canh

Đơn vị tính thời gian ban đêm ngày xưa. Người xưa chia một đêm ra thành năm canh (đêm năm canh, ngày sáu khắc). Theo đó, canh một là giờ Tuất (19-21h), canh hai là giờ Hợi (21-23h), canh ba là giờ Tí (23h-1h sáng), canh tư là giờ Sửu (1h-3h), canh năm là giờ Dần (3h-5h). Mỗi lúc sang canh thường có trống điểm, gọi là trống canh.

Lơ li

Cái giường (từ tiếng Pháp le lit).

Biếng ba

Xanh xao (từ tiếng Pháp bien pale).

Pơ-răng qua

Lấy gì (từ tiếng Pháp prendre quoi).

Uyn lét

Một lá thư (từ tiếng Pháp une lettre).

Ca-đô

Quà (từ tiếng Pháp cadeau).

Ba-tô

Tàu thủy (từ tiếng Pháp bateau).

Lác-mơ

Nước mắt (từ tiếng Pháp larme).

Hồ Trúc Bạch

Tên một cái hồ thuộc quận Ba Đình, thành phố Hà Nội. Hồ được cho là một phần của hồ Tây trước kia, chúa Trịnh cho đắp đê Cố Ngự (sau đọc thành Cổ Ngư, giờ là đường Thanh Niên). Trước hồ thuộc làng Trúc Yên, ven hồ có Trúc Lâm viện là nơi chúa Trịnh giam giữ các cung nữ phạm tội. Những cung nữ này làm nghề dệt lụa để kiếm sống. Vì lụa đẹp nổi tiếng, nên dân gian lấy đó làm tên gọi cho hồ (Trúc Bạch nghĩa là lụa làng Trúc).

Xi vu lét-xê moa

Nếu anh để lại cho tôi (từ tiếng Pháp si vous laissez moi).

Bông cờ

Lòng tốt (từ tiếng Pháp bon cœur).

Ta xơ

Chị gái của anh (từ tiếng Pháp ta sœur).

Ơ-rơ

Sung sướng (từ tiếng Pháp heureux).

Lơ roa

Vua (từ tiếng Pháp le roi).

Thành Thái

(14/3/1879 – 24/3/1954) Hoàng đế thứ 10 của nhà Nguyễn, tại vị từ 1889 đến 1907. Lên ngôi khi mới mười tuổi, ông sớm bộc lộ tinh thần dân tộc và chủ trương đánh Pháp. Nǎm 1916 ông đày ra đảo Réunion cùng với con trai là vua Duy Tân, đến tháng 5 năm 1945 mới được cho về Việt Nam. Ông sống tại Cap Saint Jacques (Vũng Tàu) đến năm 1954 thì mất.

An Nam

Tên gọi của nước ta trong một số giai đoạn lịch sử. Tiêu biểu nhất có lẽ là dưới thời kì đô hộ của thực dân Pháp, khi nước ta bị chia thành ba kỳ.

Chú thích chung

23 tháng Tám là ngày âm lịch; tháng Mười là dương lịch, cách nhau hơn một tháng.

Chú thích chung

Theo Hoàng Ngọc Phách thì Nguyễn Thị Thời là tên một người phụ nữ quê ở Hải Phòng cưới chồng Tây, theo chồng lên Bắc Ninh. Được ít lâu thì chồng về Tây, cô nhờ người viết hộ một lá thư (cô nói ra, người viết ghi vào giấy), sau thành bài ca dao truyền miệng này.