Nữ nhi là phận tam tùng

Từ khó

Tam tòng

Những quy định mang tính nghĩa vụ đối với người phụ nữ phương Đông trong xã hội phong kiến ngày trước, xuất phát từ các quan niệm của Nho giáo. Tam tòng bao gồm: Tại gia tòng phụ: khi còn nhỏ ở với gia đình phải theo cha, Xuất giá tòng phu: khi lập gia đình rồi phải theo chồng, Phu tử tòng tử: khi chồng qua đời phải theo con.

Tần

Tên triều đại kế tục nhà Chu và được thay thế bởi nhà Hán, kéo dài từ năm 221 đến 206 trước Công nguyên trong lịch sử Trung Quốc. Nhà Tần, đứng đầu là Tần Thủy Hoàng Đế, có công rất lớn trong việc thống nhất Trung Quốc, đặt nền móng cho nhiều mặt văn hóa – lịch sử của Trung Quốc, nhưng cũng gây bất bình mạnh mẽ trong nhân dân vì cách cai trị hà khắc. Vì vậy, chỉ 4 năm sau khi Tần Thủy Hoàng chết, nhà Tần đã bị các cuộc khởi nghĩa nông dân làm suy yếu, và cuối cùng mất vào tay Hạng Vũ, kéo theo đó là cuộc Hán Sở tranh hùng kéo dài 5 năm với kết quả là sự thành lập nhà Hán của Hán Cao Tổ Lưu Bang.

Hồng trần

Bụi hồng (từ cũ, văn chương). Tự điển Thiều Chửu giảng: Sắc hồng là mầu đỏ tươi hơn các sắc đỏ khác, cho nên gọi các kẻ được yêu dấu vẻ vang là hồng. Chốn bụi hồng là chỉ các nơi đô hội. Đùng đùng gió giật mây vần Một xe trong cõi hồng trần như bay (Truyện Kiều)

Núi Bồng Lai

Một vùng cảnh đẹp thần tiên trong thần thoại Trung Quốc. Truyền thuyết này du nhập vào Nhật Bản và trở thành truyền thuyết về Hōrai. Theo đó, có thuyết cho rằng núi Bồng Lai chính là núi Phú Sĩ. Bồng Lai cũng là tên một thị xã ở tỉnh Sơn Đông, Trung Quốc, nhưng chưa có chứng cứ xác thực liệu đây có phải là nơi mà thần thoại miêu tả hay không. Cụm từ "bồng lai tiên cảnh" nay được dùng phổ biến để chỉ những nơi cảnh đẹp như chốn thần tiên.

Sanh

Sinh.

Đặng

Được, để, nhằm (từ cũ, phương ngữ).

Con đào

Cách người Nam Bộ trước đây gọi người con gái.

Thổ Phồn

Cũng gọi là Thổ Phiên, Thổ Phiền hoặc Phiên, tên mà người Trung Quốc từ thời nhà Đường dùng để gọi một vương quốc thống trị vùng Tây Tạng từ khoảng thế kỷ thứ 6 đến thế kỷ thứ 9.

Lục Vân Tiên

Tên nhân vật chính, đồng thời là tên tác phẩm truyện thơ Nôm nổi tiếng của Nguyễn Đình Chiểu (1822-1888), được sáng tác theo thể lục bát vào đầu những năm 50 của thế kỷ 19, đề cao đạo lý làm người. Lục Vân Tiên là một chàng trai khôi ngô tuấn tú, tài kiêm văn võ, cùng với Kiều Nguyệt Nga, một người con gái chung thủy, đức hạnh trải qua nhiều sóng gió nhưng cuối cùng cũng đạt được hạnh phúc. Đối với người dân Nam Bộ, truyện Lục Vân Tiên có sức ảnh hưởng rất lớn, được xem là hơn cả Truyện Kiều của Nguyễn Du.

Suối vàng

Cõi chết. Từ này bắt nguồn từ chữ hoàng tuyền, cũng đọc là huỳnh tuyền. Hoàng tuyền vốn có nghĩa là suối ngầm, mạch nước ngầm ở dưới đất, vì đất màu vàng nên có tên như vậy. Gọi là gặp gỡ giữa đường Họa là người dưới suối vàng biết cho (Truyện Kiều)

Thời

Thì. Xưa vì kị húy vua Tự Đức (Nguyễn Phúc Thì) nên chữ này được đọc chạnh đi thành "thời."

Ráng

Cố gắng (phương ngữ Trung và Nam Bộ).

Thủy chung

Trước và sau. Thường được dùng với nghĩa (tình cảm) trước sau như một, không thay đổi. Từ này trước đây cũng được viết là thỉ chung.

Hạng Vũ

Tên huý là Hạng Tịch, còn gọi là Tây Sở Bá Vương. Ông là một nhà chính trị, một tướng quân nổi tiếng, người có công trong việc lật đổ nhà Tần và tranh chấp thiên hạ với Hán Cao Tổ Lưu Bang đầu thời nhà Hán trong lịch sử Trung Quốc. Theo truyền thuyết, Hạng Vũ là một anh hùng có sức mạnh "bạt sơn cử đỉnh," yêu thương quân sĩ nhưng lại có lòng nhân "của đàn bà" (cách dùng từ trong Sử Ký), hay nghi ngờ các tướng lĩnh, vì vậy mà cuối cùng thất bại vào tay Lưu Bang.

Cung A Phòng

Tên một cung điện được Tần Thủy Hoàng cho xây dựng, tương truyền nằm đối diện kinh đô Hàm Dương của nhà Tần, có chu vi hơn tám trăm dặm, rất nguy nga tráng lệ. Việc xây dựng cung tốn rất nhiều tiền của, mồ hôi xương máu của nhân dân. Theo Sử Ký, khi tiến quân vào Hàm Dương, Hạng Vũ đã ra lệnh châm lửa đốt toàn bộ cung điện, lăng tẩm của nhà Tần, bao gồm cả cung A Phòng "lửa cháy ba tháng mới tắt."

Thạch Sanh

Nhân vật chính trong truyện cổ tích và truyện thơ Nôm cùng tên, ra đời vào khoảng thế kỉ 18. Thạch Sanh là một chàng trai đốn củi hiền lành, kết nghĩa anh em với Lý Thông. Mẹ con Lý Thông bày mưu kế để giết Thạch Sanh, nhưng chàng đều thoát nạn. Cuối truyện, Thạch Sanh kết hôn cùng công chúa, nối ngôi vua, còn mẹ con Lý Thông thì bị sét đánh chết và hóa thành bọ hung.

Bá Di, Thúc Tề

Hai người con vua nước Cô Trúc – quốc gia chư hầu nhà Thương trong lịch sử Trung Quốc. Sau khi nhà Thương bị nhà Chu diệt, hai ông lấy việc mất nước làm xấu hổ, đến nỗi coi thóc gạo cũng là tài sản của nhà Chu, buồn bực không ăn nữa, sau bỏ lên núi Thú Dương ở ẩn, hái rau vi ăn qua bữa. Rau vi không thể nuôi sống được, cuối cùng hai ông đều chết đói tại núi Thú Dương. Đời sau thường dùng hình ảnh Di, Tề để nói về việc ở ẩn.

Tuống Trùng

Chú thích này đang để ngỏ. Nếu bạn có thông tin về Tuống Trùng, hãy đóng góp cho chúng tôi.

Trương Phi

Tự là Ích Đức, thường được gọi là Dực Đức, một danh tướng của nhà Thục Hán thời Tam Quốc trong lịch sử Trung Quốc. Trong tiểu thuyết Tam quốc diễn nghĩa của La Quán Trung, Trương Phi được mô tả là một người "cao tám thước, mắt tròn, râu hùm, hàm én," rất nóng nảy, bộc trực.

Kiều công

Cha của nhân vật Kiều Nguyệt Nga trong truyện thơ Nôm Lục Vân Tiên. Kiều công cùng với Thái sư là quan trong triều. Thái sư đi dạm hỏi Kiều Nguyệt Nga cho con trai mình, bị từ chối, nên đem lòng oán hận. Khi giặc Phiên đánh vào ải Đồng Quan, y tâu lên để Sở Vương cống Nguyệt Nga sang cho giặc: Thái sư nhớ việc cừu nhà, Vội vàng quì xuống tâu qua ngai vàng: "Thủa xưa giặc mọi dấy loàn, Vì ham sắc tốt phá tàn Trung hoa. Muốn cho khỏi giặc Ô qua, Đưa con gái tốt giao hòa thời xong. Nguyệt Nga là gái Kiều công, Tuổi vừa hai tám má hồng đương xinh. Nàng đà có sắc khuynh thành, Lại thêm rất bậc tài tình hào hoa. Đưa nàng về nước Ô qua, Phiên vương ưng dạ ắt là bãi binh"

Trịnh Hâm

Một nhân vật trong tác phẩm truyện thơ Nôm Lục Vân Tiên nổi tiếng của Nguyễn Đình Chiểu (1822-1888), được sáng tác theo thể lục bát vào đầu những năm 50 của thế kỷ 19. Trịnh Hâm là bạn học của Lục Vân Tiên, vì sinh lòng ganh ghét và đố kị nên đã đẩy Lục Vân Tiên xuống sông. Đêm khuya lặng lẽ như tờ, Nghênh ngang sao mọc, mịt mờ sương bay. Trịnh Hâm khi ấy ra tay: Vân Tiên bị ngã xô ngay xuống vời.

Kiều Nguyệt Nga

Tên nhât vật nữ chính trong truyện thơ Lục Vân Tiên. Kiều Nguyệt Nga là một người con gái xinh đẹp, đức hạnh, được Vân Tiên cứu thoát khỏi tay bọn cướp Phong Lai. Nghe tin Vân Tiên chết, nàng đã ôm bức hình Vân Tiên nhảy xuống sông tự vẫn, nhưng được Phật Bà đưa dạt vào vườn hoa nhà họ Bùi. Bùi Kiệm ép nàng lấy hắn. Nàng trốn đi, nương tựa nhà một bà lão dệt vải. Sau này khi Vân Tiên dẹp giặc Ô Qua, đi lạc vào rừng đã gặp lại Nguyệt Nga, hai người sống sum vầy hạnh phúc. Kiều Nguyệt Nga được người dân Nam Bộ xem là biểu tượng của lòng chung thủy.