Tiếng đồn anh hay chữ

Từ khó

Khánh Hòa

Một tỉnh duyên hải thuộc Nam Trung Bộ. Khánh Hòa có bờ biển dài hơn 200 km và gần 200 hòn đảo lớn nhỏ, nhiều vịnh biển đẹp như Vân Phong, Nha Trang, Cam Ranh… cùng khu du lịch quốc tế bắc bán đảo Cam Ranh. Với khí hậu ôn hòa và nhiều di tích lịch sử văn hóa nổi tiếng khác, Khánh Hòa đã trở thành một trong những trung tâm du lịch lớn của cả nước.

Chí

Đến, kéo dài cho đến (từ Hán Việt).

Chi

Gì (phương ngữ Trung và Nam Bộ).

Trần Đường

Một sĩ phu nhà Nguyễn, làm đến chức Tổng trấn dưới triều Tự Đức. Ông sinh năm Kỷ Hợi (1839), quê làng Hiền Lương, huyện Vạn Ninh, tỉnh Khánh Hoà (nay là thôn Hiền Lương, xã Vạn Lương, huyện Vạn Ninh, tỉnh Khánh Hoà). Khi quân Pháp đánh phá miền Bắc (1873-1882), ông liên hợp với các nhóm Cần Vương, xây dựng lực lượng đánh Pháp. Đến năm 1884, Vạn Ninh thất thủ, ông rút lui cầm cự được ít lâu thì quân Pháp bắt cả dòng họ ông làm con tin và đe doạ tàn sát dân làng để gây áp lực. Vì thương dân, ông đã tự ra nạp mình. Ngày 1/8/1885 (10/6 Ất Dậu), quân Pháp xử chém ông, bêu đầu tại Vạn Giã, ba ngày sau mới cho mang thi hài ông về an táng.

Dốc Thị

Một địa danh nay thuộc xã Vạn Hưng, huyện Vạn Ninh, tỉnh Khánh Hòa. Huyện Vạn Ninh là địa bàn hoạt động của nghĩa quân tổng trấn Trần Đường, một thủ lĩnh chống Pháp của Khánh Hòa.

Trịnh Phong

Một thủ lĩnh nghĩa quân thuộc phong trào Cần Vương của tỉnh Khánh Hòa. Ông tham gia chống Pháp từ năm 1885, đến tháng 8/1886 thì bị giặt bắt và xử trảm tại Hòn Khói (11-9-1886). Ông được nhân dân suy tôn là Bình Tây đại tướng và lập miếu thờ tại thôn Phú Ân Nam, xã Diên An, huyện Diên Khánh, nay vẫn còn.

Cù Huân

Dân gian còn gọi là cửa Lớn, cửa biển nơi con sông Cái đổ ra biển, nay thuộc huyện Diên Khánh, tỉnh Khánh Hòa. Huyện Diên Khánh là địa bàn hoạt động và chiến đấu của nghĩa quân Trịnh Phong, một thủ lĩnh kháng Pháp của phong trào Cần Vương.

Nguyễn Khanh

Còn có tên là Nguyễn Giảng, tự Quý Hiên, một thủ lĩnh nghĩa quân thuộc phong trào Cần Vương. Ông là người làng Võ Cạnh (nay thuộc xã Vĩnh Trung, quận Vĩnh Xương, tỉnh Khánh Hòa), sinh năm Giáp Ngọ (1834) triều Minh Mạng, đậu Tú tài khoa Quý Dậu triều Tự Ðức (1873), nổi tiếng văn hay, chữ tốt. Người đương thời khen tặng: Tờ mây xếp để hàng hàng phụng, Ngọn thỏ tung ra nét nét rồng. Năm Ất Dậu, theo chiếu Cần Vương, ông đảm nhận chức Tán tương quân vụ cùng hai người em là Nguyễn Dị giữ chức Tham Tán và Nguyễn Lương giữ chức Kiểm Biện, coi việc tuyển mộ binh sĩ, tiếp tế quân đội trong phong trào Cần Vương. Ngày 20 tháng chạp năm Bính Tuất (1886), ông hi sinh tại cây dầu Đôi, nay là ngã ba Thành, thành phố Nha Trang.

Quân nhu

Những vật dụng, đồ đạc cần thiết cho đời sống trong quân đội (quần áo, lương thực…)

Khánh Hòa tam kiệt

Ba anh hùng hào kiệt đất Khánh Hòa, gồm Trần Đường, Trịnh Phong và Nguyễn Khanh, ba thủ lĩnh thuộc phong trào Cần Vương.

Lông hồng

Lông của chim hồng. Theo điển tích Trung Hoa, chim hồng, chim hộc là loài chim bay cao nhất trong tất cả các loài chim.

Quảng Phước tam hùng

Ba vị anh hùng đất Quảng Phước (Khánh Hòa). Gồm có các ông Phạm Chánh, Phạm Long và Nguyễn Sum, ba thủ lĩnh thuộc phong trào Cần Vương của tỉnh Khánh Hòa.

Khôn nài

Không quản, không màng (khó khăn).

Bể dâu

Từ tiếng Hán thương hải tang điền (biển xanh, nương dâu). Tiếng Việt ta có thành ngữ là bãi bể nương dâu. Theo Thần tiên truyện, tiên nữ Ma Cô nói với Vương Phương Bình rằng "Từ khi được hầu tiếp ông đến nay đã thấy biển xanh ba lần biến thành nương dâu." Các từ ngữ bể dâu, bãi bể nương dâu, dâu biển (biển dâu) đều chỉ sự biến đổi, thăng trầm của cuộc đời. Trải qua một cuộc bể dâu Những điều trông thấy mà đau đớn lòng (Truyện Kiều)

Phấn dũng

Anh dũng và hăng hái (từ Hán Việt).

Phạm Chánh

Một thủ lĩnh kháng pháp thuộc phong trào Cần Vương. Ông người làng Hội Khánh, xã Vạn Khánh, huyện Vạn Ninh (Quảng Phước), tỉnh Khánh Hòa. Tương truyền ông học rất giỏi, nhưng không đi thi. Hưởng ứng phong trào Cần Vương, ông được cử giữ chức Tham trấn trong hàng ngũ của Tổng trấn Trần Đường ở quân khu Bắc. Ông anh dũng chiến đấu và hy sinh năm Bính Tuất (1886) cùng với con trai cả là Phạm Long và ông Nguyễn Sum, được nhân dân suy tôn là Quảng Phước tam hùng.

Phạm Long

Có tài liệu ghi là Phạm Luân, con trai cả của ông Phạm Chánh, quê ở làng Hội Khánh, xã Vạn Khánh, huyện Vạn Ninh (Quảng Phước), tỉnh Khánh Hòa. Ông cùng cha ứng nghĩa Cần Vương, giữ chức Nhiếp binh. Khi Phạm Chánh bị giặc bắt, ông cùng Nguyễn Sum tự nộp mình để cùng được chết. Ba ông được nhân dân suy tôn là Quảng Phước tam hùng.

Nguyễn Sum

Một thủ lĩnh kháng Pháp thuộc phong trào Cần Vương. Ông sinh tại làng Hội Khánh, xã Vạn Khánh, huyện Vạn Ninh (Quảng Phước), tỉnh Khánh Hòa, đồng hương và là bạn chiến đấu với cha con Phạm Chánh và Phạm Long. Khi tham gia kháng Pháp, ông giữ chức Hiệp trấn. Khi Phạm Chánh bị giặc bắt, ông cùng Phạm Long tự ra nộp mình để cùng chết. Cả ba ông đều bị xử bắn và bêu đầu vào tháng 6 năm Bính Tuất (1886), được nhân dân suy tôn là Quảng Phước tam hùng.