Đồn em hay truyện Thúy Kiều

Từ khó

Truyện Kiều

Tên gọi phổ biến của tác phẩm Đoạn Trường Tân Thanh gồm 3.254 câu thơ lục bát của đại thi hào Nguyễn Du. Nội dung chính của truyện dựa theo tác phẩm Kim Vân Kiều truyện của Thanh Tâm Tài Nhân, Trung Quốc, xoay quanh quãng đời lưu lạc sau khi bán mình chuộc cha của Thúy Kiều. Truyện Kiều có ảnh hưởng rất lớn đối với nền văn hóa nước ta. Đối đáp bằng những ngôn từ, lời lẽ trong truyện Kiều cũng đã trở thành một hình thức sinh hoạt văn hóa của một số cộng đồng người Việt như lẩy Kiều, trò Kiều, vịnh Kiều, tranh Kiều, bói Kiều… Một số tên nhân vật, địa danh và các chi tiết trong Truyện Kiều cũng đã đi vào cuộc sống: Sở Khanh, Tú Bà, Hoạn Thư, chết đứng như Từ Hải…

Minh

Sáng suốt (từ Hán Việt).

Thúy Kiều

Nhân vật chính trong tác phẩm Truyện Kiều của Nguyễn Du. Thúy Kiều là một người con gái tài sắc vẹn toàn, vì bán mình chuộc cha mà phải trải qua mười lăm năm lưu lạc, gặp nhiều đắng cay khổ sở, "thanh lâu hai lượt thanh y hai lần," cuối cùng mới được đoàn viên cùng người tình là Kim Trọng.

Kim Trọng

Một nhân vật trong tác phẩm Truyện Kiều của Nguyễn Du. Kim Trọng là một thư sinh hào hoa phong nhã, bạn học của Vương Quan (em ruột Thúy Kiều). Kiều và Kim Trọng gặp và đem lòng yêu nhau. Khi phải bán mình chuộc cha, Kiều nhờ em là Thúy Vân thay mình gá nghĩa cùng Kim Trọng. Sau mười lăm năm lưu lạc, hai người lại đoàn viên.

Chú thích chung

Kim Trọng là một thư sinh nên còn được gọi là Kim sinh.

Lầu xanh

Từ chữ thanh lâu, chỉ nhà thổ, nơi gái điếm hành nghề. Ở Trung Hoa ngày trước, nhà thổ thường sơn màu xanh nên gọi như vậy.

Sở Khanh

Tên một nhân vật trong tác phẩm Truyện Kiều. Vốn là một gã ăn chơi, Sở Khanh đã lừa Thúy Kiều rằng y thật lòng yêu thương và muốn cứu nàng khỏi chốn lầu xanh, nhưng cuối cùng lại "quất ngựa truy phong." Cái tên Sở Khanh ngày nay thường được dùng để chỉ những kẻ chuyên đi lừa những người con gái nhẹ dạ.

Kết tóc xe tơ

Kết tóc: Thuở xưa, con trai và con gái đều để tóc dài bới lên đầu. Trong đêm tân hôn, tóc của dâu rể được các nữ tì buộc vào nhau. Xe tơ: Xem chú thích Nguyệt Lão. Kết tóc xe tơ có nghĩa là cưới nhau, thành vợ thành chồng.

Từ Hải

Nhân vật trong Truyện Kiều, cũng là một tướng cướp có thật trong lịch sử. Dưới triều đình phong kiến, Từ Hải là kẻ phiến loạn, mang tội bất trung. Từ Hải gặp Thúy Kiều trong lầu xanh và chuộc Kiều ra, giúp Kiều báo ân báo oán. Về sau Từ Hải nghe lời khuyên của Thúy Kiều, quy hàng triều đình, chẳng ngờ mắc mưu và bị giết. Trong Truyện Kiều, Nguyễn Du mô tả cái chết của Từ Hải là chết đứng giữa trận tiền: Trơ như đá, vững như đồng, Ai lay chẳng chuyển, ai rung chẳng dời

Tiền Đường

Sông Tiền Đường, còn có tên cổ là Chiết Giang, Khúc Giang hay Chi Giang, là dòng sông lớn nhất của tỉnh Chiết Giang, chảy ra vịnh Hàng Châu. Sông Tiền Đường bắt nguồn từ vùng ranh giới giữa hai tỉnh An Huy và Giang Tây, chảy qua Hàng Châu, thủ phủ tỉnh Chiết Giang. Đây cũng là địa bàn của nước Việt cổ trong lịch sử Trung Hoa, là nơi phát nguyên của văn hóa Việt bên Trung Hoa. Về cơ bản, con sông này chảy theo hướng tây nam-đông bắc.

Tấm

Từ để chỉ từng vật mỏng, dài riêng lẻ như vải, gỗ.

Chú thích chung

Hàng tấm là chỉ tên bán tơ. Vì lời vu cáo của tên bán tơ, bọn sai nha ập đến nhà Kiều vơ vét của cải, bắt trói và đánh đập tàn nhẫn Vương Ông và Vương Quan. Đây là nguyên nhân dẫn đến những bất hạnh trong cuộc đời Kiều. Điều đâu bay buộc ai làm? Này ai dan dậm, giật giàm bỗng dưng? Hỏi ra sau mới biết rằng: Phải tên xưng xuất là thằng bán tơ.

Lạng

Khi nói về đo lường khối lượng của kim loại quý, ví dụ như vàng, bạc, bạch kim, v.v…, từ lạng với ý nghĩa như từ lượng hay cây. Một lạng trong trường hợp này bằng 37,50 gam. Giá trị này hiện vẫn còn được sử dụng trong ngành kim khí quý.

Chú thích chung

Khi thấy tình cảnh bị vu oán của gia đình Thúy Kiều, có một người họ Chung làm chức quan bậc thấp (lại), có lòng thương người nên muốn tìm cách giúp. Người này khuyên Kiều kiếm ít nhất cũng phải là ba trăm lạng bạc mà lo lót cho quan phủ để cha và anh của Kiều thoát vòng tù tội. Để có được số tiền này Kiều đã phải bán mình.

Tú bà

Một nhân vật trong Truyện Kiều. Theo Kim Vân Kiều truyện, Tú bà có họ tên đầy đủ là Mã Tú, cùng với Mã giám sinh chuyên đi mua gái ở các chốn về lầu xanh của mình. Ngày nay "tú bà" đã trở thành danh từ chung để chỉ những người dùng phụ nữ để mại dâm, và thu lợi về mình.

Sơ mưu

Bất cẩn (chữ Hán).

Thúc sinh

Một nhân vật trong Truyện Kiều của Nguyễn Du. Thúc sinh có nghĩa là thư sinh họ Thúc. Thúc sinh là một thương nhân, đã có vợ là Hoạn Thư, song lại đem lòng yêu Thúy Kiều. Thúc sinh chuộc Kiều khỏi chốn lầu xanh và giấu vợ cưới Kiều làm lẽ. Hoạn Thư biết được, bắt cóc Kiều về hành hạ, Thúc sinh nhu nhược không dám làm gì, Thúy Kiều phải đến nương nhờ cửa Phật. Khách du bỗng có một người Kỳ tâm họ Thúc, cũng nòi thư hương Vốn người huyện Tích Châu Thường Theo nghiêm đường mở ngôi hàng Lâm Tri

Hoạn Thư

Một nhân vật nữ trong Truyện Kiều của Nguyễn Du. Là vợ của Thúc Sinh, Hoạn Thư là người thông minh, sắc sảo và thể hiện sự ghen tuông ghê gớm khi biết chồng lén cưới vợ lẽ là Thúy Kiều. Ngày nay những người phụ nữ hay ghen thường được gọi là Hoạn Thư hoặc "có máu Hoạn Thư." Vốn dòng họ Hoạn danh gia Con quan Lại bộ tên là Hoạn Thư Duyên đằng thuận nẻo gió đưa Cùng chàng kết tóc xe tơ những ngày Ở ăn thì nết cũng hay Nói điều ràng buộc thì tay cũng già

Chú thích chung

Triều đình sai Hồ Tôn Hiến đem quân đi đánh dẹp Từ Hải. Để chiêu dụ Từ Hải, Hồ Tôn Hiến sai người mang ngọc, vàng, gấm vóc tới tặng cho Từ Hải. Từ Hải ban đầu kiên quyết không chịu qui hàng triều đình. Tuy nhiên, trước vinh danh chức vị và vàng ngọc châu báu, Kiều lại xiêu lòng khuyên Từ Hải đầu hàng để được hưởng bổng lộc, quyền cao chức trọng và sống hạnh phúc với gia đình. Từ Hải nghe Kiều khuyên, đang từ thế tấn công như vũ bão trở thành thế yếu, bỏ bê canh gác và phòng thủ. Hồ Tôn Hiến cho tiến quân giả bộ làm lễ hòa hoãn, nhưng sau đã chuẩn bị một toán quân tấn công bất ngờ. Dù bị lừa dối và sa vào bẫy, nhưng Từ Hải vẫn tả xông hữu đột, quyết chiến đấu đến hơi thở cuối cùng. Cuối cùng Từ Hải bị đâm chết mà thân xác vẫn đứng như bức tượng đá.

Hồ Tôn Hiến

Là một nhân vật trong Truyện Kiều và cũng là vị tướng có thật trong lịch sử. Là quan tổng đốc của triều đình, mang nhiệm vụ đến khuyên giải Từ Hải đầu hàng và quy phục triều đình, Hồ Tôn Hiến đã bày mưu mua chuộc Thuý Kiều, đánh vào mong muốn có một cuộc sống "an bình" của phụ nữ. Kiều xiêu lòng nghe theo lời Hồ Tôn Hiến, về thuyết phục Từ Hải ra hàng. Sau đó, Hồ Tôn Hiến đã thừa cơ bao vây và giết Từ Hải ngay giữa trận.

Chú thích chung

Sau khi Từ Hải bị giết, Kiều bị bắt phải hầu rượu Hồ Tôn Hiến rồi bị gán làm vợ một viên thổ quan (chức quan do địa phương tự phong, không phải do triều đình bổ nhiệm). Quá đau đớn tủi nhục, Kiều nhảy xuống sông Tiền Đường tự tử nhưng được vãi Giác Duyên cứu và lập một cái am bên sông cho nàng đi tu.