Tài nguyên than mỏ nước Nam

Từ khó

Cu li

Từ tiếng Pháp coolie, chỉ người lao động làm những công việc nặng nhọc.

Hồng Gai

Cũng gọi là Hòn Gai, tên cũ là Bang Gai hoặc Áng Gai, nay là một phường thuộc thành phố Hạ Long, tỉnh Quảng Ninh. Cuối thế kỷ 19 trở về trước, đây là một vùng vắng vẻ, cư dân thưa thớt, vốn chỉ là vũng biển đậu thuyền. Tại đây có mỏ Hòn Gai, một mỏ than đã được đưa vào khai thác từ thời Pháp thuộc.

Công ti than Bắc Kì

Tên tiếng Pháp là Société française des charbonnages du Tonkin (viết tắt là SFCT), một công ti Pháp được thành lập 1988 với mục đích quản lí và vơ vét tài nguyên than đá ở Hạ Long với thị trường xuất khẩu chính là Nhật Bản. Công ti này tuyển dụng người Hoa ("khách") và người Việt làm phu mỏ với mức lương rẻ mạt. Đây là cái nôi ra đời của giai cấp công nhân Việt Nam nói chung và công nhân khu mỏ Quảng Ninh nói riêng.

Chú khách

Một cách gọi người Hoa sống ở Việt Nam. Từ này bắt nguồn từ chữ "khách trú," cũng gọi trại thành cắc chú.

An Nam

Tên gọi của nước ta trong một số giai đoạn lịch sử. Tiêu biểu nhất có lẽ là dưới thời kì đô hộ của thực dân Pháp, khi nước ta bị chia thành ba kỳ.

Hà Lầm

Địa danh nay là một phường thuộc thành phố Hạ Long. Tại đây có mỏ Hà Lầm, một mỏ than đã được đưa vào khai thác từ thời Pháp thuộc.

Hà Tu

Tên cũ là Hà Sú, nay là một phường thuộc thành phố Hạ Long, tỉnh Quảng Ninh. Tại đây có mỏ than Hà Tu, vào thời Pháp thuộc thuộc sự quản lí của công ti than Bắc Kì.

Ngã Hai

Một khu vực thuộc xã Dương Huy, thành phố Cẩm Phả, tỉnh Quảng Ninh. Tại đây có mỏ than Ngã Hai, hiện vẫn còn được khai thác.

Vãng lai

Đi lại (từ Hán Việt).

Đốc công

Người thay mặt chủ xí nghiệp trông nom công việc của thợ thuyền ngày trước.

Cai

Người trông coi trong các công trường, nhà tù thời phong kiến, Pháp thuộc.

Va-gông

Toa xe (từ tiếng Pháp wagon).

La ga

Tiếng Pháp la gare, nghĩa là nhà ga.

Nagotna

Một mỏ than thuộc quyền sở hữu của công ti Than Bắc Kì dưới thời Pháp thuộc, nối với mỏ than Hà Tu bằng một tuyến đường sắt dài 3km.

Vân vi

Đầu đuôi câu chuyện, đầu đuôi sự tình (từ cũ).

Ăng-lê

Nước Anh hoặc người Anh (từ tiếng Pháp Anglais).

Cửa Ông

Địa danh nay là phường Cửa Ông, thành phố Cẩm Phả, tỉnh Quảng Ninh. Tại đây có đền Cửa Ông, được xem là một trong những ngôi đền đẹp nhất Việt Nam, thờ Hưng Nhượng Đại Vương Trần Quốc Tảng cùng nhiều nhân vật lịch sử thời Trần.

Cẩm Phả Po

Cảng Cẩm Phả ("po" phiên âm từ tiếng Pháp port, nghĩa là cửa hoặc cảng).

Cẩm Phả min

Mỏ than Cẩm Phả ("min" phiên âm từ tiếng Pháp mine, nghĩa là mỏ).

Cọc Sáu

Tên một mỏ than nay thuộc địa phận phường Cẩm Phú, thành phố Cẩm Phả, tỉnh Quảng Ninh.

Mông Dương

Địa danh nay là tên một phường thuộc thành phố Cẩm Phả, tỉnh Quảng Ninh. Đây là nơi có mỏ than Mông Dương, một trong những mỏ thang có trữ lượng lớn và chất lượng tốt nhất từ thời Pháp thuộc.

Chú thích chung

Tên Baille, sếp đường tàu hỏa.

La voa

Sổ nhật trình.

Núi Béo

Tên một mỏ than nay thuộc địa phận phường Bạch Đằng, thành phố Hạ Long, tỉnh Quảng Ninh.

Cọc Năm

Một mỏ than thuộc quyền quản lí của công ti than Bắc Kì dưới thời Pháp thuộc, nay thuộc địa phận phường Hồng Gai, thành phố Hạ Long.

Mát-sông

Chú thích này đang để ngỏ. Nếu bạn có thông tin về Mát-sông, hãy đóng góp cho chúng tôi.

Đuy-giua

Từ tiếng Pháp bureau de jour nghĩa là thường trực bàn giấy, văn thư.

Công-táp

Kế toán (từ tiếng Pháp comptabilité).

Nguyên

Đồng.

Biệt

Quan tiền Đông Dương của Pháp (từ tiếng Pháp piastre).

Bổ

Thu tiền mỗi người phải đóng cho một việc chung.

Cơm chim

Cơm nắm nhỏ vừa trong lòng bàn tay.

Diều hâu

Loài chim dữ, mỏ quặp, có thị lực rất sắc bén, hay bắt gà, chuột, rắn.

Goòng

Xe nhỏ có bốn bánh sắt chuyển trên đường ray để chở than, quặng, đất (từ tiếng Pháp wagon).

Xe cút kít

Cũng gọi là xe rùa, loại xe thô sơ có kích thước nhỏ để vận chuyển bằng tay. Xe cút kít thường sử dụng trong xây dựng để vận chuyển gạch đá, vôi vữa…

Đun

Đẩy.

Xà lù bệt

Từ tiếng chửi của Pháp "bête salaud," nghĩa là đồ ngu. Xem thêm Xà lù.

Ắt tăng xương

Từ tiếng Pháp attention, nghĩa là liệu hồn, coi chừng.

Chú thích chung

Các câu chửi của Pháp: merde (mẹ kiếp), salaud (con hoang), couchon (con lợn).

Đèn đất

Loại đèn của thợ mỏ ngày trước, được thắp sáng bằng phản ứng hóa học giữa đất đèn (acétylen) và nước.